Foto Hollandse Hoogte

De samenwerkende rijksinspecties1 zijn de afgelopen jaren breder gaan kijken: naast jeugdigen staan nu ook volwassenen centraal in het toezicht. Daarom is de officiële naam per 1 oktober 2017 niet meer Samenwerkend Toezicht Jeugd (STJ) maar Toezicht Sociaal Domein (TSD).

1Toezicht Sociaal Domein is een samenwerkingsprogramma van vier Rijksinspecties: de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd in oprichting(IGJ i.o.),  de Inspectie Justitie en Veiligheid (Inspectie JenV), de Inspectie van het Onderwijs (IvhO) en  de Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid (ISZW).

Het toezicht van TSD

Het belangrijkste uitgangspunt bij het toezicht van TSD is het resultaat voor de kwetsbare burger. Hierbij staat altijd de vraag centraal of kwetsbare jeugdigen en volwassenen (vroeg)tijdig de benodigde zorg en ondersteuning krijgen, of deze voldoende passend is en waar nodig in samenhang wordt aangeboden. TSD voert reflexief toezicht uit door allerlei partijen, waaronder burgers, een belangrijke rol te geven in het toezicht. Zo zet TSD bijvoorbeeld ervaringsdeskundigen in voor haar toezicht.2

2Dit is onder andere gedaan in het toezichtonderzoek naar de toegankelijkheid van het sociaal domein voor mensen met een licht verstandelijke beperking. In dit toezicht zijn mensen met een licht verstandelijke beperking ingezet.  

TSD in relatie tot andere toezichthouders

Het gezamenlijke (integrale) toezicht dat de samenwerkende rijksinspecties in het sociaal domein uitvoeren, staat in nauwe verbinding met het sectorale toezicht van de (individuele) rijksinspecties, gemeenten en het (gemeentelijk) Wmo-toezicht. Dit heeft het afgelopen jaar geresulteerd in een afsprakenkader en draaiboek waarin de samenwerking nader is uitgewerkt.

Hollandse Hoogte

Wat valt op in 2017?

Ook in 2017 heeft TSD onderzoek gedaan naar belangrijke thema’s waar de burger met een ondersteuningsvraag mee in aanraking komt. Denk hierbij aan de continuïteit van zorg en ondersteuning en het voeren van regie op zorg en ondersteuning. Bijvoorbeeld in een onderzoek naar zorg en ondersteuning die de wijkteams leveren aan gezinnen met meervoudige problematiek. Of de hulp die jongeren krijgen als zij gesloten jeugdzorg of een justitiële jeugdinrichting verlaten.

Een aantal zaken valt op:

  • Het is nu drie jaar na de decentralisaties in het sociaal domein; de uitvoeringspraktijk en gemeenten hebben gewerkt aan het op orde krijgen van de basis. Er is de afgelopen jaren veel aandacht geweest voor financiën, inkoop, elkaar leren kennen, het opzetten van de toegang en de organisatie van de zorg en ondersteuning
  • De gewenste transformatie laat op zich wachten; we zien regelmatig dat wijkteams nog onvoldoende samenwerken en bijvoorbeeld geen gezamenlijke werkinstructies hebben. Een aantal partijen is nog nauwelijks aangesloten op wijkteams (denk aan huisartsen, schuldhulpverlening, volwassen-ggz, maar ook jeugdgezondheidszorg en onderwijs).
  • Zelfredzaamheid en eigen kracht zijn in de uitvoering sturende begrippen maar blijven lastig in te schatten.

Vanuit toezicht zien we een aantal dominante thema’s: toegang tot zorg en ondersteuning blijft ingewikkeld (er zijn veel loketten), regie is nog niet helder belegd en informatie delen blijft complex. De weerslag daarvan zien we bij de (kwetsbare) burger die (meervoudige) hulp en ondersteuning nodig heeft in het sociaal domein. Passende en samenhangende zorg en ondersteuning komt nog onvoldoende tot stand.

De blik naar voren

De samenwerkende inspecties realiseren zich dat de transformatieopgave een ingewikkelde is. Dat deze opgave van alle betrokken partijen; gemeenten en uitvoerende instanties, veel vraagt. Daarom wordt ook vanuit toezicht nagedacht hoe het –integrale- toezicht deze veranderopgave zoveel mogelijk kan ondersteunen.

TSD en een aantal gemeenten ontwikkelen binnen het Programma Sociaal Domein nieuwe vormen van integraal toezicht in het sociaal domein, die aansluiten op de lerende uitvoeringspraktijk. Met als doel om de kwaliteit van de integrale zorg en ondersteuning voor de burger te verbeteren. Uitgangspunt daarbij is het stimuleren van verbeteringen, maar indien nodig ook handhaven als de basiskwaliteit niet op orde is.

Dit jaarbeeld

In dit jaarbeeld staat het tot stand komen van passende en samenhangende zorg en ondersteuning voor de kwetsbare burger centraal, en de wijze waarop gemeenten dit vanuit de transformatieopgave mogelijk (kunnen) maken. In de artikelen leest u de belangrijkste bevindingen van TSD van het afgelopen jaar. Het jaarbeeld zoomt in op het burgerperspectief: ‘Wat vindt de burger belangrijk?’ Daarnaast wordt ingezoomd op de praktijk en worden oplossingsrichtingen genoemd, om zorg en ondersteuning beter aan te laten sluiten op behoeften van burgers.