Niet iedereen die van school komt, kan vanzelf meedoen in de maatschappij. Veel jongvolwassenen hebben daar hulp bij nodig. Vooral als ze van het voortgezet speciaal onderwijs komen, van praktijkonderwijs of de entreeopleiding (Mbo1). Ze hebben dan hulp nodig bij werk en inkomen, vervolgonderwijs, zorg en wonen. TSD doet daar onderzoek naar.

Voor de decentralisatie van de zorg naar gemeenten, had deze doelgroep vooral te maken met het UWV. Tegenwoordig heeft een instromer te maken met de gemeente. Gemeenten hebben nu de mogelijkheid om integrale hulp aan te bieden op verschillende gebieden. Dit vraagt veel van gemeenten, omdat ze geen ervaring hebben met deze doelgroep. Scholen, gemeenten, zorgaanbieders en werkgevers moeten samenwerken om de schoolverlaters goed te laten meedoen in de maatschappij.

Wat hebben we in 2018 gedaan?

In 2018 hebben we onderzoek gedaan onder betrokken organisaties en professionals naar de integrale aanpak in een gemeente en een regio. In april 2018 hebben wij een overzicht op onze website gezet met cijfers en informatie over de doelgroep. Daarin staan ook de meest recente CBS-cijfers over de mate van participatie van deze doelgroep. Dit heeft aandacht gekregen op sociale media, maar ook bijvoorbeeld in de Volkskrant. Naar aanleiding van een artikel in deze krant zijn er Kamervragen gesteld. De staatssecretaris van SZW heeft die na overleg met TSD beantwoord.

Daarnaast hebben de ministers van OCW en SZW ons overzicht opgenomen in een verkenning van de invoering van maatschappelijke dienstplicht voor jongeren. Daarin zijn ook onze adviezen verwerkt aan de werkgroep over invoeren van de maatschappelijke diensttijd.

Wat zagen we tot nu toe?

De cijfers die we onderzocht hebben laten zien dat meer dan drie op de tien jongvolwassenen van de doelgroep langere tijd geen werk of uitkering hebben als zij school verlaten. Deze cijfers zijn nagenoeg gelijk gebleven. De groep die langere tijd niet lijkt mee te doen in de maatschappij blijft dus even groot.

Daarnaast zien wij dat de kenmerken van de jongeren niet passen bij de uitgangspunten van de wetten waarmee zij te maken krijgen. Zo gaan de Wmo en Participatiewet uit van eigen kracht, zelfredzaamheid en een sociaal netwerk om op terug te vallen. Maar de jongvolwassenen zijn vaak niet zelfredzaam. Ze hebben niet zoveel eigen kracht en de sociale omgeving is vaak onvoldoende in staat hen te helpen.

Docent nazorg bij Gooise Scholen Federatie:

Participatie voor deze doelgroep is belangrijk om ervoor te zorgen dat deze kwetsbare jongeren niet thuis komen te zitten. We kunnen kijken wat we eraan kunnen doen en hoe zij kunnen participeren. Het is een kwetsbare groep die eigenlijk ondersteuning op maat moet hebben. Waarbij men durft af te wijken van rechte paadjes.

Het onderzoek van Toezicht Sociaal Domein naar participatie onder kwetsbare jongeren helpt om te benadrukken dat er een soort kring ontstaat tussen school, gemeente en het UWV die in elkaar overloopt. Het onderzoek laat ons zien dat we op de goede weg zijn. Maar ook dat er dingen zijn die beter of anders geregeld moeten worden en dat dit ook bij andere betrokken partijen zo is.

Voor ons is het onderzoek een aanzet om beter te gaan samenwerken. Zo kunnen wij meer doen richting bedrijven, zodat zij ook school gaan informeren over hoe om te gaan met deze doelgroep.

Hoe gaat het verder?

In februari 2019 hebben we als tweede tussenproduct een animatie uitgebracht. Die hebben we gebaseerd op interviews met jongeren en een update van de CBS-informatie over participatie.

In april rapporteren wij over de aanpak voor de doelgroep in een onderzochte gemeente en een regio. We sluiten het onderzoek af met een brief aan de bewindspersonen. Daarin informeren we hen over wat we gezien hebben in ons onderzoek en waarop de bewindspersonen kunnen inzetten om verandering te brengen waar dat nodig is.